مرور نمایش «نیم‌فاصله»؛ کارگردان: رضا رشادت

مؤمن به کاتارسیس نویسنده: طهماسب مهدوی

64856 img 3826.2d42c6 Copy
رای منتقد: 2

«... و شفقت و هراس را برانگیزد تا سبب تطهیر و تزکیه نفس انسان از این عواطف و انفعالات گردد...»۱

صحنه خالی‌ست. یک دیوار در وسط، صحنه‌ی یک سویه‌ی بلک‌باکسِ تماشاخانه انتظامی را به دو قسمت تفکیک کرده است. هر کدام از بازیگران، یک طرفِ این دیوار، رو به تماشاگران نشسته‌اند. چشمان تماشاگران گویی دوربین وبکم است و دو بازیگر در حال چت تصویری. «نیم‌فاصله» رابطه عاطفی یک دختر و پسر را روایت می‌کند. در زمان حاضر، دختر مقیم کاناداست و پسر برای مهاجرت به آن‌جا اقدام کرده است. سه سال قبل هر دو در تهران بوده‌اند. در جریان یک واقعه سیاسی، پسر زندانی و محروم از تحصیل می‌شود؛ پس از آزادی‌اش دختر مهاجرت می‌کند اما پسر به امید تغییر شرایط همراه او نمی‌رود...

فیگورهای تکیده شخصیت‌ها در میان صحنه خالی، حالت صاف و خشک نشستن آن‌ها روی احجام مکعبی به جای لمیدن در صندلی، قرار گرفتنشان زیر نور موضعی در جلوی صحنه و نیز فقدان اکسسوار یا دکوری حائل میان آن‌ها و تماشاگران؛ هر گونه آلایش و موضع برتر نسبت به مخاطب را از شخصیت‌ها می‌زداید. وقتی آن‌ها رو به تماشاگران زبان به سخن می‌گشایند نیز، یا در خلوت -بی هیچ حیلتی- با معشوقه‌شان گپ می‌زنند و یا صادقانه حدیث نفس می‌گویند. این چنین بر پایه خلوص و اعتماد، پیوند عمیقی میان اشخاص نمایش و مخاطب شکل می‌گیرد که تا پایان اثر هم پیوسته تقویت می‌شود. این هم‌دلیِ عمیق میان تماشاگران و شخصیت‌های اثر رکن اصلی همراهی مخاطب با روایت را شکل می‌دهد.

با پیشرفت روایت، مخاطب با سرگذشت شخصیت‌ها آشنا می‌شود. سرگذشتی که متاثر از وضعیت اجتماعی برخاسته از وقایع سیاسی سال‌های اخیر، آکنده از وجوه اشتراک با تجربه زیسته مخاطب است. مخاطبی که (احتمالا) همچون شخصیت‌های نمایش، قربانی این وضعیت بوده و هست. هم‌نشینی آن هم‌دلی که پیش‌تر اشاره شد با مرور این دردهای مشترک، شفقت و ترحم مخاطب را به کمال برمی‌انگیزد. دلسوزی برای اشخاص نمایش با رابطه عاشقانه‌ای که از دست داده‌اند، همراه می‌شود با دلسوزی مخاطب برای خودش و چیزهایی که متاثر از این وضعیت از دست داده است. اجرای مسلط و دقیق هر دو بازیگر با خلق شخصیت‌هایی قابل لمس نیز این لحظه‌های متاثرکننده را عمیق‌تر کرده‌اند.

با اتمام نمایش و فروخوردن بغضی که تقریبا یک سوم پایانی اجرا با مخاطب همراه بوده است، کارکرد این احساسِ ترحمِ برانگیخته شده اما جای سوال دارد. «نیم‌فاصله» در مواجهه با وضعیت اجتماعی و شخصیت‌هایی که روایت می‌کند، پیشنهادی ندارد. اثر، لذت تماشای یک تئاتر قصه‌گوی استاندارد را به مخاطب می‌دهد اما در مواجهه با سوژه‌اش منفعل است. از این رو، احساس خوشایند پس از تماشای «نیم‌فاصله»، مشابه احساسی‌ست که از «سوگواری» برای مصیبت حاصل می‌شود.

 


۱- بریده‌ای از «تعریف تراژدی» در فن شعرِ ارسطو

ارسال دیدگاه


خوراک آر‌اس‌اس دیدگاه‌های این صفحه خوراک آر‌اس‌اس تمامی دیدگاه‌ها