مرور اجرای «پوبلیکومس بشیمپفونگ» کارگردان: امیر اخوان

کدام پوبلیکومس؟ کدام بشیمپفونگ؟ نویسنده: قاسم نجاری

89394 img 9569.2d42c6
رای منتقد: 0

پیتر هاندکه، «اهانت به تماشاگر» را در سال ۱۹۶۶ نوشت و نوشته‌‌اش به اندازه‌ی تب‌و‌تاب آن‌ سال‌های اروپا پرشور و انقلابی بود. متن او، سعی داشت همه‌ی قوانین تثبیت‌شده‌ی تئاتر را بشکند و تماشاگرش را از مناسبات بدیهی‌شده‌ی تئاتر آگاه کند. در این راستا، هیچ پلات و کاراکتری نداشت و هیچ داستانی را هم پیش نمی‌ُبرد. «پوبلیکومس بشیمپفونگ»(۱) اجرایی وفادار به متن هاندکه است به کارگردانی امیر اخوان که در سالن شماره‌ی یک عمارت نوفل لوشاتو روی صحنه می‌رود.
در ابتدا، صحنه‌ شلوغ است و هر بازیگر گوشه‌ای مشغول. مرد و زنی صحنه‌ای عاشقانه را تداعی می‌کنند؛ در گوشه‌ی دیگر زنی مشغول تعمیر شیئی است و مردی دیگر آن طرف‌تر، گاهی آدم می‌شود و گاهی سگ. سپس بازیگران همه چیز را خُرد کرده، بیرون می‌برند. آن‌ها خودشان را هم داخل کیسه‌های زباله‌ای بسته‌بندی می‌کنند و از در اصلی سالن خارج می‌شوند. صحنه خالی می‌شود، اما بازیگران پس از چند دقیقه برمی‌گردند و اجرا را شروع می‌کنند.
اهانت، برجسته‌ترین موضوع متن هاندکه است و اجرا هم سعی می‌کند با استفاده از همین کلیدواژه ابتدا به تئاتر به معنای کل و سپس به مخاطبِ تئاتر توهین کند اما نه مخاطبش را می‌شناسد و نه تئاتری را که به آن حمله می‌کند. اگر هاندکه پنجاه سال پیش به تماشاگر راحت‌طلب‌ و مروارید ‌به‌گوش حمله می‌کرد، این اجرا به کدام تماشاگر حمله می‌کند و می‌خواهد پرده از کدام مناسبات بردارد که برای تماشاگرش پنهان است؟ تماشاگر نوعیِ عمارت نوفل لوشاتو، بسیار بعید است به راحت‌طلبیِ تماشاگری باشد که برای اجراهای «اسپیناس پالاس» خرج می‌کند و نادیده گرفتنِ این تمایز، پایه‌ها‌ی اجرا را سست می‌کند. در ادامه، بازیگران مدام تکرار می‌کنند که «شما انتظارِ چیز دیگری را داشتید» و «این یک تئاتر نیست»، اما این جمله‌ها را در زمانه‌ای می‌گویند که دیگر مستقیم‌صحبت‌کردن با تماشاگر و ادعای «این یک تئاتر نیست» به شیوه‌های مختلف روی صحنه رفته است. حالا «پوبلیکومس» با تکرارِ تکرارِ این تکرار، بدونِ اینکه بتواند مسئله‌ی مکانِ تئاتر و رابطه‌ با تماشاگرش را شناسایی و بحرانی کند، حتی در یک توهین ساده –به همان تماشاگری که اشتباهش گرفته- هم ناتوان است.

تماشاگری که می‌تواند موردِ خطابِ متن هاندکه باشد، همزمان در سالن‌های «باشکوه‌تر» دارد درگیر زرق‌و‌برق پوشالی محصولاتِ لوکس هنری می‌شود و در این سو، «پوبلیکومس» به دلیل سالنی که انتخاب کرده (یا سالنی که اجرا را انتخاب کرده) از تلنگر زدن به تماشاگری که نیاز به اهانت دارد باز می‌ماند. اجرا حتی نتوانسته در توهین‌هایش براساس مخاطب کنونی‌اش و با در نظر گرفتن مکان اجرا بازبینی کند. چون در دورانی که هر صفحه‌ای از شبکه‌های اجتماعی به ما یادآور می‌شود که «دنیا، سراسر صحنه‌ی بازی است» و اهانت، ابعاد غیرکلامی‌ِ بسیار بزرگتری به خود گرفته، با نگاه‌کردن در چشمان تماشاگر و پرتاب چند فحشِ از-ارشاد-گذشته هیچ‌کس از جایش تکان هم نمی‌خورد.


۱- عنوان نمایشنامه به آلمانی است: Publikumsbeschimpfung

ارسال دیدگاه


خوراک آر‌اس‌اس دیدگاه‌های این صفحه خوراک آر‌اس‌اس تمامی دیدگاه‌ها